Oylik oyning oxirigacha yetmasa, nima qilish kerak?

Oylik oxirigacha yetmasa, avval pulning qayerga ketayotganini 7 kun yozib boring: kechqurun 5 daqiqa kifoya. Keyin oylik kelgan kuni uni qismlarga bo‘ling: majburiy xarajatlar, istaklar, jamg‘arma. Eng muhimi, ro‘zg‘orga ajratilgan summani kunlarga bo‘lib, kunlik limitni bilib turing. Bu usul qo‘lda yozishni talab qiladi, lekin bir necha hafta ichida qaysi xarajat oylikni yeyotgani ko‘rinib qoladi.

Oylik yetmay qolishi uyat emas. Quyida pul oy davomida qayerga ketishini qanday ko‘rish va qolganini kunlarga qanday taqsimlashni ketma-ket ko‘ramiz.

Oylik nega oxirigacha yetmaydi?

Har oilada sabab o‘zgacha. Quyidagi ro‘yxat statistika emas, ko‘pchilikka tanish holatlar:

• Mayda xarajatlar sezilmaydi. Kuniga bir-ikki marta do‘kondan nimadir olish alohida qaraganda kichik. Oy oxirida esa yig‘indi katta. Kun.uz’dagi 2025-yil 10-iyul maqolasida ham ba’zan 50–100 ming so‘mlik o‘nta xarid butun oylikni yutib qo‘yishi aytiladi.
• Nasiya va kredit to‘lovi oyning boshida chiqib ketadi, qolgan summaga ro‘zg‘orni sig‘dirish kerak bo‘ladi.
• Mavsumiy xarajat. Maktab oldi, hayit, to‘yona, qishda yoqilg‘i va kommunal: bular har yili keladi, lekin «kutilmagan» deb qabul qilinadi.
• Kutilmagan xarajat. Mehmon, dori, texnikaning buzilishi. Zaxira bo‘lmasa, oylikdan olinadi.

Qaysi biri sizniki ekanini taxmin bilan emas, yozib ko‘rib bilasiz.

Pul qayerga ketayotganini qanday bilish mumkin?

Kun.uz maqolasida oddiy usul tavsiya qilinadi: har kuni kechqurun 5 daqiqa ajratib, nimaga pul ketganini yozib qo‘yish. Bir haftadan keyin qaysi xarajat ortiqcha bo‘lgani ko‘rinadi. Muallifning maqsadi xarajatni keskin qisqartirish emas, uni nazorat qilish.

Yana bir muhim narsa: shu 7 kunda hech narsani o‘zgartirmang. Baho bermay, faqat yozing. Natijani ko‘rib bo‘lgach, nimani o‘zgartirish kerakligi o‘zi ma’lum bo‘ladi.

Yozishning eng qulay yo‘li xarid zahoti bir qator: «non 8 ming», «taksi 25 ming» (summalar misol). Karta kerak emas, kartasiz xarajat hisobi haqida alohida yozganmiz.

Oylikni kelgan kuni qanday bo‘lish kerak?

Oylik qo‘lga tekkan kuni uni qismlarga bo‘lib qo‘yish oson: hali hech narsa sarflanmagan. Kun.uz maqolasi oylikni uch qismga bo‘lishni maslahat beradi: yashash uchun, kelajak uchun va o‘zingiz uchun. Maqolada keltirilgan shakli — 50/30/20:

• 50% — majburiy xarajat: ijara, kommunal, oziq-ovqat, yo‘l, dori;
• 30% — xohlagan narsalar: kafe, kino, kiyim;
• 20% — jamg‘arma yoki qarz to‘lovi.

Maqolada jamg‘armani birinchi ajratish, qolganini keyin sarflash tavsiya etiladi. Aks holda jamg‘arma oson sarflanib ketadi.

Misol (shartli raqam, biror hududning o‘rtacha oyligi emas): oylik 4 000 000 so‘m bo‘lsa.

Bu qolip hammaga mos kelmaydi. Agar ijara yoki nasiya to‘lovi o‘zi 50% dan oshsa, ulushlarni o‘z holatingizga qarab o‘zgartirishingiz kerak. Qolip — boshlang‘ich nuqta, qonun emas.

Kunlik limitni qanday hisoblash mumkin?

Qolgan ro‘zg‘or pulini oylikkacha qolgan kunlar soniga bo‘ling. Formula:

kunlik limit = ro‘zg‘or puli qoldig‘i ÷ oylikkacha qolgan kunlar

Misol (taxminiy): ro‘zg‘or puli qoldig‘i 1 800 000 so‘m, oylikkacha 12 kun qolgan bo‘lsa, kuniga 150 000 so‘m.

Limit har kuni bir xil bo‘lmaydi. Bir kuni ko‘p sarflasangiz, qolgan kunlarga tushadigan summa kamayadi. Shuning uchun uni har kuni qayta hisoblash foydali: qoldiq o‘zgargan, kunlar ham o‘zgargan.

Oylik oxiri yaqinlashganda nima qilish mumkin?

Agar qoldiq kunlarga yetmayotganini ko‘rsangiz, vaqt bor. Bir necha qadam:

1. Ro‘yxat tuzing. Oylikkacha aniq nima kerak: non, sut, bolaning narsalari. Ortiqchasini alohida yozing.
2. Kerakli va xohlagan xaridni ajrating. Kun.uz’ning 2022-yilgi maqolasida xariddan oldin «shu narsa menga haqiqatan ham kerakmi?» deb so‘rash maslahat beriladi.
3. Bir qismini keyinga qoldiring. Ba’zi xaridlarni oylikdan keyin ham qilsa bo‘ladi.
4. Majburiy to‘lovni o‘z vaqtida to‘lang. O‘sha maqolada ogohlantirilishicha, kredit yoki kommunal to‘lov kechiksa, jarima hisoblanadi, bir necha oy to‘lanmasa, muammo kattalashadi.

Qarz so‘rashga to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, bu ayb emas. Keyingi oyda shu holat takrorlanmasligi uchun aynan nima sabab bo‘lganini yozib qo‘ying: keyingi oylikni bo‘lishda shu yozuv asqotadi.

Zaxira fondi kerakmi?

Kerak, lekin darrov katta summa kerak emas. Uzum Media maqolasida zaxira fondi uchun maqsad sifatida 3–6 oylik asosiy xarajatga teng summa keltiriladi, shu maqsadga yetguncha har daromaddan 10–15% ajratish tavsiya qilinadi. Bu ideal chegara. Oylik yetmayotgan oila uchun uni darrov bajarish qiyin.

Boshlash uchun kichikroq maqsad qo‘ysa bo‘ladi: masalan, bir haftalik ro‘zg‘or xarajatiga teng summa. U ham kutilmagan kunda yordam beradi. Maqsad kichik bo‘lsa, yetish ham tezroq bo‘ladi, shundan keyin kattasiga o‘tish osonroq.

Sandiq’da qanday ko‘rinadi?

Sandiq — Telegram’dagi kartasiz oilaviy daftar. Yuqoridagi qadamlar uchun unda quyidagilar bor:

• Oylik kuni. Oylik kelgan kunni belgilaysiz, hisob oylikdan oylikkacha yuradi, oy boshidan emas.
• «Ro‘zg‘or puli» konverti. Ro‘zg‘orga ajratilgan summa va undan qancha qolgani ko‘rinib turadi.
• Tugash bashorati. Ro‘zg‘or puli taxminan qachon tugashini ko‘rsatadi.
• Katta oylik bozorlik alohida. Oyiga bir marta qilinadigan katta bozorlik kundalik xarajatlardan alohida hisoblanadi.

Xarajatni bir qator matn, ovozli xabar yoki chek surati bilan yozasiz, karta kerak emas. Bir xabarda bir nechta xarajat ham yoziladi: «non 8 ming, sut 14 ming». Oilangiz bilan birga yuritish haqida — «Oila» sahifasida. Pul oyga umuman qanday bo‘linishi haqida — oilaviy byudjet qanday tuziladi maqolasida.

Ko‘p beriladigan savollar

Ro‘zg‘or puli va oylik bir narsami?

Yo‘q. Oylik — butun tushum, ro‘zg‘or puli — undan oziq-ovqat, kommunal va kundalik xarajatga ajratilgan qism. Ajratilgan qismni alohida ko‘rib borish yetishmovchilikni oldinroq ko‘rsatadi, chunki hamma pul bitta umumiy summada aralashib ketmaydi.

Naqd bilan ham hisob yuritsa bo‘ladimi?

Ha. Har xaridni yozish uchun karta kerak emas: summani o‘zingiz yozasiz. Sandiq’da bir qator matn yetadi, masalan «non 8 ming», ovozli xabar yoki chek surati bilan ham yozsa bo‘ladi. Asosiysi, xarajatni xarid zahoti qayd qilib qo‘yish.

Kunlik limit har kuni bir xilmi?

Yo‘q. Limit qoldiq va qolgan kunlar soniga bog‘liq, shuning uchun u o‘zgarib turadi. Bir kuni ko‘p sarflasangiz, qolgan kunlarning limiti kamayadi. Kamroq sarflasangiz, ko‘payadi. Shu sabab uni har kuni qayta hisoblash kerak.

Oyiga qancha yig‘ish kerak?

Yagona to‘g‘ri javob yo‘q. 50/30/20 qoidasida daromadning 20% jamg‘arma yoki qarz to‘lovi uchun ajratiladi (Kun.uz), Uzum Media esa zaxira uchun 10–15% ni tilga oladi. Oilaning ahvoliga qarab bu ulush o‘zgaradi, kichikdan boshlash ham normal.

Bu umumiy ma’lumot, moliyaviy maslahat emas. Misollardagi summalar taxminiy, o‘z daromadingiz va xarajatingizga moslang.